Patchouli, Madonna en Like a Prayer: hoe één geur je terugbrengt naar een andere tijd
Geuren zijn onlosmakelijk verbonden met onze herinneringen.
Geuren zijn onlosmakelijk verbonden met onze herinneringen.
Je kent het vast wel. Je ruikt ineens een bepaalde geur en nog voordat je er bewust over hebt nagedacht, ben je terug op een plek van vroeger. Bij je oma thuis. Op een vakantiebestemming. In de keuken uit je jeugd. Bij een persoon die belangrijk voor je was. Of misschien wel op je eigen tienerkamer, met de muziek van je grote idool op de achtergrond.
En deze maand moest ik daar extra aan denken, want Patchouli essentiële olie is deze maand met 10% korting verkrijgbaar bij dōTERRA. Bestel ‘m hier.
Dat vind ik misschien wel één van de meest fascinerende dingen aan geur en essentiële oliën. Een geur doet zoveel meer dan alleen lekker ruiken. Geur kan iets aanraken wat diep in je geheugen opgeslagen ligt.
Patchouli… Een geur met een enorm rijke geschiedenis. Aards, warm, kruidig, diep en heel herkenbaar. Een geur waar een prachtig en bijzonder verhaal aan verbonden is dat mij persoonlijk meteen terugbrengt naar mijn jeugd.
Want ik ben geboren in 1982 en opgegroeid in de jaren 80.
En Madonna? Die was voor mij een absoluut icoon.
Opgroeien in de jaren 80 met Madonna als icoon
Wie de jaren 80 bewust heeft meegemaakt, weet misschien nog wel hoe anders de wereld er toen uitzag. We hadden geen Instagram. Geen TikTok. Geen YouTube en geen social media waarop een artiest binnen een paar minuten miljoenen mensen kon bereiken.
Als je als artiest aandacht wilde vragen voor een onderwerp, mensen aan het denken wilde zetten of simpelweg de wereld wilde shockeren, moest je dat op een heel andere manier doen.
En Madonna wist als geen ander hoe ze dat moest aanpakken.
Ze was altijd bezig om grenzen op te zoeken, te shockeren en aandacht te vragen voor onderwerpen die in die tijd lang niet altijd gemakkelijk bespreekbaar waren. Religie, seksualiteit, vrijheid, emancipatie, hiv en aids… Ze gebruikte haar muziek, videoclips, kleding en optredens om een boodschap over te brengen.
Vaak provocerend. Vaak controversieel. Maar bijna altijd met een gedachte erachter. En ze deed dat op haar geheel eigen, soms bijna ludieke manier.
Als kind van de jaren 80 vond ik haar fantastisch. Madonna was iconisch. Ze was anders. Ze durfde dingen te doen die anderen niet deden. En toen kwam in 1989 het album dat misschien wel één van de bekendste albums uit haar carrière zou worden: Like a Prayer.
Een album dat voor ontzettend veel opschudding zorgde.
Maar er was nóg iets bijzonders aan dat album. Iets wat perfect laat zien hoe krachtig geur kan zijn.
De albumrelease werd namelijk onlosmakelijk verbonden met… Patchouli.
De naar Patchouli ruikende albumhoes van Like a Prayer
Het verhaal over de naar Patchouli ruikende albumhoes is één van de meest iconische en unieke anekdotes uit de popgeschiedenis.
Het gaat om Madonna’s vierde studioalbum Like a Prayer, dat in 1989 werd uitgebracht. Bij de eerste oplages van het album werd gebruikgemaakt van een Patchouli-geur, waardoor fans bij het openen van hun nieuwe LP, cd of cassette niet alleen kennismaakten met de muziek en de vormgeving van het album, maar ook met een heel specifieke geurbeleving.
Stel je dat eens voor.
Je koopt in 1989 het langverwachte nieuwe album van Madonna. Je neemt het mee naar huis. Je haalt het plastic eraf…
En voordat je überhaupt de eerste tonen van de muziek hoort, komt de geur je al tegemoet.
Een diepe, aardse, kruidige geur.
Patchouli
Daarmee werd het openen van een album ineens een complete zintuiglijke ervaring.
Je zag de beelden. Je voelde de fysieke hoes in je handen. Je hoorde de muziek. En je rook de sfeer die Madonna met het album wilde neerzetten.
Juist dát vind ik zo bijzonder.
Want wanneer je weet hoe sterk geur en herinneringen met elkaar verbonden zijn, begrijp je ook waarom zo’n ervaring tientallen jaren later nog steeds in het geheugen van mensen kan zitten.
De naar Patchouli ruikende albumhoes van Like a Prayer
Waarom koos Madonna voor Patchouli?
Waarom koos Madonna voor Patchouli?
Like a Prayer was een zeer persoonlijk album met sterke religieuze, spirituele en autobiografische thema’s.
Madonna wilde met het album een heel specifieke sfeer overbrengen.
De geur van Patchouli sloot aan bij die warme, aardse, mysterieuze en spirituele sfeer. In verhalen over de release wordt de geur ook in verband gebracht met wierookachtige tonen en de sfeer van een traditionele kerk of katholieke mis.
En dat paste natuurlijk perfect bij de thematiek van het album.
Patchouli heeft van zichzelf een diepe, aardse en bijna mysterieuze geur. Het is een geur die je niet snel vergeet.
Tegelijkertijd gaf de keuze voor Patchouli een knipoog naar de hippiecultuur van de jaren 60 en 70, waarmee deze geur sterk werd geassocieerd.
Het bijzondere is dat Patchouli in die tijd bij veel mensen misschien een heel ander imago had dan nu. De geur werd vaak geassocieerd met hippies, festivals en zware parfums.
Maar Patchouli kan zoveel meer zijn dan dat.
Een goede Patchouli essentiële olie heeft een warme, volle en complexe geur die zich prachtig kan ontwikkelen.
En juist die diepe geur werd onderdeel van de identiteit van Like a Prayer.
Niet alleen de LP rook naar Patchouli
Hoewel het verhaal vooral bekend is geworden door de vinylversie van Like a Prayer, wordt de geurbeleving ook beschreven bij andere fysieke uitvoeringen van het album.
Denk aan cd-boekjes en cassette-inlays uit die tijd.
Dat is tegenwoordig bijna niet meer voor te stellen.
Nu openen we een app op onze telefoon en binnen een paar seconden luisteren we naar een nieuw album.
Maar in 1989 was muziek nog iets tastbaars.
Je ging naar een platenzaak.
Je kocht een LP, cassette of cd.
Je nam hem mee naar huis.
Je bekeek de hoes.
Je las de teksten.
Je bestudeerde de foto’s.
En in het geval van Like a Prayer hoorde daar dus zelfs een geurbeleving bij.
Dat maakt het voor mij zo’n prachtig voorbeeld van de kracht van geurmarketing, lang voordat we die term overal gebruikten.
Een geur die tientallen jaren later nog herinneringen oproept
Wat misschien nog wel het meest bijzondere aan dit verhaal is, zijn de verhalen van fans en verzamelaars.
Decennia na de release vertellen mensen nog steeds dat oude exemplaren van Like a Prayer een subtiele geur kunnen hebben die hen aan Patchouli doet denken.
Natuurlijk zal een geur na zoveel jaren vervagen en zijn bewaaromstandigheden van grote invloed. Maar het idee dat mensen tientallen jaren later een oude albumhoes openen en onmiddellijk weer aan die oorspronkelijke geurervaring denken, zegt eigenlijk alles.
Want zelfs als de fysieke geur zwakker wordt, blijft de herinnering aan die geur bestaan. En dát is precies wat geur met ons kan doen. Een liedje kan je terugbrengen naar een bepaald moment.
Maar een geur kan dat soms nóg sneller.
Je hoeft er niet eens bewust over na te denken. Je ruikt iets… En ineens ben je weer daar. Misschien op je tienerkamer. Bij je eerste vakantie.
Bij een geliefde. Of, zoals in dit geval, terug in 1989 met Madonna op de achtergrond.
Patchouli is een bijzondere essentiële olie
Patchouli essentiële olie wordt gewonnen uit de bladeren van de Patchouli-plant (Pogostemon cablin).
De geur wordt vaak omschreven als aards, warm, kruidig, houtachtig en licht zoet.
Het is bovendien een olie waarvan de geur door rijping kan veranderen en zich verder kan verdiepen. Dat maakt Patchouli heel anders dan bijvoorbeeld frisse citrusoliën, waarvan het geurprofiel vluchtiger is.
Een mooie Patchouli kan na verloop van tijd juist voller, zachter en rijker worden. Misschien verklaart dat mede waarom deze geur zo’n blijvende indruk kan achterlaten.
Patchouli is zo’n geur die je herkent.
Misschien weet je de eerste keer niet eens precies wát je ruikt, maar wanneer je de geur later opnieuw tegenkomt, kan er ineens iets gaan dagen.
“Hé… dit ken ik ergens van.”
En voor sommige Madonna-fans zal die geur voor altijd verbonden blijven met Like a Prayer.
Patchouli en Frankincense: een bijzondere combinatie
In verhalen rondom de geur van Like a Prayer wordt naast Patchouli ook regelmatig een link gelegd met wierook en Frankincense, oftewel olibanum.
En als je die twee geuren naast elkaar zet, begrijp je waarom deze combinatie zo goed zou passen bij de sfeer van het album.
Patchouli is diep, warm en aards.
Frankincense heeft een harsachtig, balsemachtig en spiritueel geurkarakter.
Samen kunnen ze een geur creëren die doet denken aan bezinning, mystiek en de sfeer van religieuze rituelen. Dat sloot natuurlijk naadloos aan bij het thema van Like a Prayer.
Want religie speelde een enorme rol in het concept rondom dit album.
Religie, seksualiteit en controverse
Madonna mengde in deze periode opzettelijk katholieke symboliek met seksualiteit, persoonlijke vrijheid en maatschappijkritiek.Dat leidde tot één van de grootste popcontroverses van de twintigste eeuw.
De beelden rondom Like a Prayer, waaronder de videoclip van de titelsong, zorgden wereldwijd voor discussie.
Madonna gebruikte religieuze symbolen niet alleen om te shockeren, maar verwees daarmee ook naar haar eigen katholieke opvoeding en haar persoonlijke relatie met geloof.
Ook de vormgeving van het album droeg bij aan die symboliek.
Op de albumhoes zie je een close-up van Madonna’s middel in een spijkerbroek, met sieraden en een opvallend kruis.
Het beeld werd onderdeel van de dualiteit die steeds terugkwam in deze periode: religie en lichamelijkheid, traditie en vrijheid, heilig en provocerend.
En daar kwam dan die diepe, mysterieuze geur van Patchouli bij. Alles leek onderdeel te zijn van dezelfde beleving.
De fysieke release werd meer dan alleen een album
Maar Madonna gebruikte de enorme aandacht rondom Like a Prayer niet alleen om haar muziek te promoten. Bij de release van het album werd ook aandacht gevraagd voor hiv en aids. Bij vroege exemplaren werd een informatieblad toegevoegd met informatie over aids en veilige seks. Dat moeten we echt bekijken in de tijd waarin dit gebeurde.
We hebben het over 1989.
Er heerste nog ontzettend veel angst en onwetendheid rondom hiv en aids. Mensen met hiv werden geconfronteerd met stigma en discriminatie en er was grote behoefte aan betrouwbare informatie en openheid.
Madonna gebruikte haar enorme bereik om aandacht te vragen voor dit onderwerp en om informatie over veilige seks te verspreiden. Dat maakte de fysieke release van Like a Prayer meer dan alleen een muziekalbum.
Het was muziek.
Het was kunst.
Het was geur.
Het was provocatie.
En het was een maatschappelijk statement.
En allemaal verpakt in één fysieke release.
Ik vind dat, zeker als je bedenkt dat er nog geen social media bestond, ongelooflijk bijzonder. Geurmarketing voordat geurmarketing ‘gewoon’ werd.
Tegenwoordig zijn we eraan gewend dat merken proberen om al onze zintuigen te prikkelen.
Winkels hebben een eigen geur. Hotels gebruiken signature scents. Merken laten een bepaalde geur terugkomen zodat je die onbewust met hen gaat associëren.
Maar in 1989 was het idee om een miljoenenpubliek een album te laten beleven via muziek, beeld én geur behoorlijk bijzonder. Het moet logistiek ook een enorme onderneming zijn geweest om op grote schaal geur aan drukwerk toe te voegen.
Er circuleren door de jaren heen allerlei verhalen over hoe de geur precies in of op het drukwerk werd verwerkt en over perserijen en distributiecentra die naar Patchouli roken. Niet al die details zijn even goed gedocumenteerd, maar één ding staat als verhaal rondom deze release stevig overeind:
De Patchouli-geur werd een legendarisch onderdeel van de beleving van Like a Prayer.
En eigenlijk was dat ontzettend slim. Want wat is er sterker dan een herinnering die je niet alleen kunt horen en zien…
maar ook kunt ruiken?
Geur en herinneringen: waarom raakt dit mij zo?
Geur en herinneringen: waarom raakt dit mij zo?
Misschien vind ik dit verhaal zelf ook zo leuk omdat het voor mij verschillende werelden bij elkaar brengt.
Mijn jeugd.
De jaren 80.
Madonna.
Muziek.
En mijn liefde voor essentiële oliën en alles wat geur met ons kan doen.Ik ben geboren in 1982 en Madonna was voor mij echt een iconische held.
Als ik nu Patchouli ruik en dit verhaal vertel, realiseer ik me opnieuw hoe bijzonder het is dat geuren onderdeel kunnen worden van je persoonlijke geschiedenis.
Iedereen heeft zulke geuren. Misschien is het de parfum van je moeder. De geur van zonnebrand die je meteen terugbrengt naar vakanties uit je jeugd. Versgebakken appeltaart waardoor je ineens weer bij je oma in de keuken staat.
De geur van regen op een warme zomerdag. Een bepaalde bloem.
Een etherische olie. Of misschien dus wel Patchouli en een album van Madonna.
Onze neus ruikt iets, maar ergens diep vanbinnen gebeurt er veel meer. Een geur kan een deur openen naar een herinnering waarvan je niet eens wist dat je hem nog zo helder had opgeslagen.
En nu is Patchouli deze maand met 10% korting verkrijgbaar
Hoe leuk is het dan dat juist deze maand Patchouli essentiële olie met 10% korting verkrijgbaar is bij dōTERRA?
Misschien ken je Patchouli al en is het één van jouw favoriete geuren. Misschien heb je er juist een heel specifieke herinnering bij. Of misschien denk je bij Patchouli nog steeds meteen aan de jaren 60, 70 of 80. En misschien heb je deze bijzondere olie nog nooit echt bewust geroken.
Dan is dit een prachtig moment om kennis te maken met deze diepe, warme en karakteristieke geur.
En wie weet…
Misschien maak jij met deze geur wel weer hele nieuwe herinneringen. Want dat vind ik uiteindelijk het mooiste aan essentiële oliën. We gebruiken ze in het hier en nu.
We openen een flesje.
We doen een paar druppels in de diffuser.
We ruiken.
We genieten.
Maar zonder dat we het beseffen, kan die geur zich verbinden aan het moment waarin we op dat moment leven.
En jaren later kan één druppeltje genoeg zijn om je daar ineens weer helemaal naar terug te brengen.
Net zoals muziek dat kan.
En soms komen muziek en geur op een wel heel bijzondere manier samen.
Zoals in 1989.
Met Madonna.
Like a Prayer.
En de onvergetelijke geur van Patchouli.
Welke geur brengt jou terug naar vroeger?
Nu ben ik natuurlijk ontzettend benieuwd: welke geur brengt jou onmiddellijk terug naar een bijzondere herinnering uit je jeugd? En als jij bent opgegroeid in de jaren 80: was jij ook fan van Madonna en herinner jij je de release van Like a Prayer nog?
Laat het me weten. Ik vind het ontzettend leuk om te horen welke herinneringen jullie aan bepaalde geuren hebben.
En wil je deze maand zelf kennismaken met Patchouli essentiële olie van dōTERRA? Deze maand is Patchouli verkrijgbaar met 10% korting. Deze kun je hier bestellen.
Liefs Wendy
p.s. Wil je wat meer lezen over de patchouli zelf, check dan deze pagina.
